Israël: WIJ, RACISTISCH? : IMC-SA

Jacqueline Schaalje Israël: WIJ, RACISTISCH? Eindelijk aandacht voor racisme in Israël. Een voetbalhaatmeter, een graffitischoonmaakproject en Russische panters: racisme op scholen, in de Knesset en in de media. Een paar dagen voor Pesach. In het kader van de grote schoonmaak reisde Yakov Rosenberg van Jeruzalem naar Beit Shemesh, een klein stadje in de heuvels van Judea. Daar ontmoette hij een groep van jongeren, die studeren op de Beit Midrash. Samen hielden ze een actie om racistische graffiti in de stad te verwijderen. “Je hoefde niet ver te lopen,” zegt Rosenberg fijntjes, assistent-directeur bij Rabbi’s for Human Rights, en in zijn vrije tijd activist bij Kol Jehoedi, een organisatie die de niet-extremistische stem van het jodendom wil laten horen. Een paar dagen daarna verwijderde Rosenberg samen met een andere groep graffiti in Jeruzalem. De meest voorkomende kreten waren in beide steden: ‘Dood aan de Arabieren’ en ‘Arabieren eruit’ en slogans die refereerden aan de vogelvrijverklaarde Arabierenvreter Kahane. In Jeruzalem stond ook nog: ‘Het hooggerechtshof is gevaarlijk voor joden.’ Rosenberg en de anderen lieten onder ruime media-aandacht en een bezoek van Knessetlid en rabbijn Michael Melchior de teksten verdwijnen onder witte muurverf. Dat is verboden in Jeruzalem, waar een toekijkend gemeenteraadslid even vriendelijk op wees. Graffiti mag alleen worden afgeschuurd met een speciale machine. Maar hij zei dat hij het deze keer door de vingers zag. Hij beschouwde de verfpartij als ‘avodat kodesh,’ voor de goede zaak. Niet alle omstanders waren het met het ‘verwijderen’ van de graffiti eens. Witte muren vond men esthetisch, maar aan de teksten zelf zag niet iedereen iets bezwaarlijks. In Beit Shemesh ontsprong er een discussie tussen een lerares en een langskomende leerling die haar van het witten wilde afhouden. Tenslotte werd de leerling overtuigd. Hij ging meeverven. In Beit Shemesh werden de muren daarna nog versierd met bloemen en vlinders. Bij het New Israel Fund (NIF), dat zich bezighoudt met humanistische projecten, was er aandacht voor racisme in de sport. Pakweg 50-60 voetbalfans bezochten drie maanden lang wedstrijden in de eredivisie en in de eerste divisie, en turfden racistische leuzen en meezingers. Ook hier weer varianten op ‘dood aan de Arabieren.’ De enige Arabische speler in Ha’poel Tel Aviv kreeg er voortdurend van langs: ‘ik haat Salim Toema, ik haat alle Arabieren.’ In de eerste divisie wordt het elftal uit Nazareth uitgescholden: “Achi Nazareth zijn terroristen.” Er zijn overigens meerdere Arabische spelers actief in meerdere clubs, maar niet alle fans stellen dat op prijs, zoals in de meezinger ‘Arabieren, geen fans.’ De resultaten van de turvingen, de ‘racismemeter’, is gepubliceerd in alle grote kranten. Nummer één was steevast Beitar Jeruzalem. De tweede en derde plaats worden gedeeld door Maccabi Netanja of Maccabi Tel Aviv. De clubs met de minst racistische supporters zijn Ashdod, Beersheva en Kfar Saba. Een algemene trend valt er verder niet te ontdekken, behalve dat de scheldpartijen in de loop van het onderzoek langzaam afnamen. Zou de racismemeter zo snel al effect sorteren? Volgens directeur van het NIF, Eliezer Jeari, wel. Hij stuurde voorafgaand aan het onderzoek een pittige brief naar de voetbalclubs, waarin hij de directeuren erop wees dat de openlijk racistische leuzen een schande zijn en of ze samen met de fanclubs en de voetbalbond een poging wilden doen om de uitingen te dimmen. Aan het eind van het project zei Jeari dat de afnemende statistieken erop wijzen dat het project inderdaad geslaagd is, hoewel nog niet helemaal. Reden om in het volgende voetbalseizoen, in augustus, weer op pad te gaan, want, zei Jeari: “De invloed van sport op kinderen en tieners is groot.” Er zijn nog geen plannen om het basketbal aan te pakken. Jammer, want daar tiert het racisme ook, in de vorm van het scanderen van ‘negers,’ waarmee gehuurde Amerikaanse spelers worden bedoeld. Twee jaar geleden werd de trainer van Maccabi Tel Aviv, Pini Gershon, ontslagen nadat hij op een vergadering spelers had ingedeeld in blank, mokka en zwart, met bijbehorende kwalificaties over hun talenten. Waar komt al dat racisme vandaan? Tot dusver werd de kop in het zand gestoken. Academici die zich met racisme bezighouden richten zich bijna uitsluitend op antisemitisme in het buitenland. Wie in de vermaarde bieb van de universiteit van Tel Aviv (grootste rassenhaatcollectie ter wereld) op ‘Israël’ en ‘racisme’ zoekt, treft een handjevol publicaties over ashkenaziem en sefarden. Rosenberg zegt: “Ik heb het gevoel dat velen nog denken: ‘Wij, racistisch?’” Het lijkt aannemelijk dat racisme niet nieuw is in Israël, maar dat er nu voor het eerst openlijk over wordt gepraat. Racistische gevoelens worden uiteraard aangewakkerd door het conflict met de Palestijnen. Uit een jaarlijks onderzoek dat het strategisch instituut van de universiteit van Tel Aviv houdt, blijkt een gestadige toename van negatieve bejegening tegenover Arabieren. In 1991, bijvoorbeeld, was 24% van het joodse Israëlische publiek voor transfer van de Arabische minderheid. Dit jaar is dat gegroeid naar 31 procent. Arabieren vormen een gevaar voor Israëls veiligheid, vindt 60 procent. Een steeds kleiner percentage Israëlische joden vindt Arabieren betrouwbare landgenoten: 24 procent. Ook de media helpt een handje mee. Deze week organiseert Vrede Nu een congres in Tel Aviv waar alle hoofdredacteuren komen praten over partijdigheid in de visie van Israëlische media op het conflict met de Palestijnen. Zelfs de correcte krant Ha’aretz maakt zich schuldig aan verhusseling van feiten, zodat Palestijnen en Arabieren er minder goed uit komen te zien. Bij een artikel over een aanslag in Haifa in 2001 werd een foto afgedrukt van een uitgebrande bus. Daarnaast stond een artikel met de titel: “Na de bomaanslag opent Sheik Raed Salah moskee van Islamitische Beweging.” De twee gebeurtenissen hadden in werkelijkheid niets met elkaar te maken. De Russische kranten in Israël maken het bont. In ‘Novosty’ stond een juweeltje, geschreven door één van de redacteuren, dat voorstelde om Arabische gedetineerden te castreren en Arabieren die meer dan één kind verwekken een boete op te leggen. Een bron van het racisme is misschien het principe van de uitverkiezing in het jodendom, zegt Michelle Mond, coördinatrice bij ‘Panim for Jewish Renaissance in Israel’, dat strijdt voor een pluralistisch, tolerant jodendom. “Ik hoor politici, journalisten en religieuze leiders regelmatig zaken als het ontwortelen van olijfbomen van Palestijnen terugvoeren op joodse bronnen.” Nog wat uitwassen: Knessetlid Eliezer Cohen deed een voorstel waarbij alle joodse kamerleden de zaal zouden verlaten zodra een Arabisch kamerlid sprak. Generaal in ruste Efraim Eitam, gewaardeerd spreker op conferenties, noemt Arabieren ‘kankercellen op het lijf van de natie’ of ‘een tikkende bom.’ Het ligt aan je definitie voor racisme of geweld tegenover joodse of niet-joodse Russische immigranten tot racisme moet worden gerekend. De geweldloze ‘Russische panters’ zijn actief in Beersheva en komen op voor Russische immigranten, die moeten opboksen tegen xenofobische scheldpartijen en geweld. Russische vrouwen zijn ‘hoeren,’ de mannen ‘criminelen.’ Volgens hun oprichter Michael Dorfman, media-adviseur van een burgemeester en landelijke politici, is de haat een gevolg van frictie tussen de gevestigde sefardische immigranten en de nieuwe uit de voormalige USSR. De Russen doen het beter op school en op economisch gebied, wat afgunst veroorzaakt. Maar dat gaat niet meer op voor de jongste generatie Russen, zoals blijkt uit cijfers van het ministerie van Onderwijs. Een mogelijke reden, die echter niet alles verklaart, is dat Russen worden gepest op school. In de afgelopen jaren pleegden verschillende Russische tieners zelfmoord. Ze werden uitgescholden en/of mishandeld door leeftijdgenootjes. Een Russische soldaat, Ian Shapshovich, werd in 1988 vermoord door een bende omdat hij Russisch sprak met een vriend. Volgens Dorfman is de Israëlische staat in beginsel niet racistisch, maar de populaire cultuur wel. Hij leende wat ideeën van de Franse filosoof Albert Memmi, over racisme en de relatie met kolonialisme. “Israëli’s gedragen zich als kolonisten tegenover hun landgenoten,” zegt hij. “En de Russen worden gezien als tweederangs.” Shuli Dichter, directeur van Sikkuy, een organisatie die streeft naar staatkundige gelijkheid van joden en Arabieren, is het niet met hem eens en zegt dat Russen precies dezelfde rechten hebben als alle joden. De basis voor de ongelijkheid is politiek, zegt hij. In plaats van een systeem waarin een huis wordt geboden aan twee volken, is Israël, in tegenstelling tot Europa, blijven hangen in een krampachtig 19e-eeuws nationalisme. “Het nationalisme enerzijds en het bestaan van twee volken, joden en Arabieren, werken als twee tectonische platen die steeds blijven schuren,” zegt hij beeldend. Ook van het Israëlische onderwijs kun je onmogelijk zeggen dat het racistisch is, noch van de leermiddelen. Mond verklaart: “De meeste scholen in Israël zijn ongemengd, dat voorkomt problemen. Maar de integratie van nieuwe immigranten, Ethiopiërs en Russen, dat blijft moeilijk.” Toch zijn er hier en daar racistische uitschieters op scholen, zoals in een opvoering in Netanja, geschreven door onderwijzers. In het stuk deelt een engel Thoraboeken uit aan de landen in de wereld. De joden beloven gehoorzaamheid. Als hij bij de Arabieren komt, vragen ze wat er in staat. De engel antwoordt: “gij zult niet doden.” “Oh,” zeggen de Arabieren, gespeeld door joodse kinderen van 7, “maar wij zijn gewend om te doden.”